امروزه، با پیشرفت علم تغذیه، روشهای متنوعتری برای مدیریت تغذیه در افراد دیابتی ارائه شده است. برخی از رایجترین این روشها عبارتند از:
روش بشقاب
برای داشتن یک رژیم غذایی سالم و متعادل، بشقابتان را به این صورت پر کنید: نیمی از بشقاب را با انواع میوه و سبزیجات رنگارنگ پر کنید. یک چهارم آن را به غلات کامل مانند برنج قهوهای، نان سبوسدار یا ماکارونی سبوسدار اختصاص دهید. یک چهارم دیگر را نیز با منابع پروتئین کمچرب مثل ماهی، مرغ، حبوبات و آجیل پر کنید.
شمارش کربوهیدرات
این روش برای افرادی که به انسولین نیاز دارند، بسیار مفید است. با شمارش دقیق کربوهیدراتهای مصرفی، میتوان دوز انسولین را به طور دقیق تنظیم کرد و از نوسانات قند خون جلوگیری کرد.
شاخص گلیسمی (GI)
شاخص گلیسمی (GI) معیاری برای سنجش سرعت افزایش قند خون پس از مصرف مواد غذایی است. این شاخص در مقیاسی از 0 تا 100 سنجیده میشود و مواد غذایی را به سه دسته کم، متوسط و بالا تقسیمبندی میکند. غذاهای با GI پایین (کمتر از 55) تأثیر کمتری بر نوسانات قند خون دارند و معمولاً حاوی فیبر، پروتئین و چربی بیشتری هستند. برعکس، غذاهای با GI بالا (بیشتر از 70) مانند کربوهیدراتهای تصفیه شده، قند خون را به سرعت افزایش میدهند. عوامل دیگری مانند روش پخت و فرآوری نیز بر شاخص گلیسمی تأثیرگذارند. آگاهی از GI مواد غذایی به افراد، بهویژه مبتلایان به دیابت، کمک میکند تا برنامه غذایی سالمتری داشته باشند.
برای مصرف منظم وعدهها و میانوعدهها برنامهریزی کنید
یکی از اصول مهم در رژیم غذایی دیابت، داشتن برنامۀ منظم برای مصرف وعدههای غذایی و میانوعدههاست. زیرا از این طریق میتوانید دیابت را بهتر کنترل کنید و از نوسانات شدید قند جلوگیری کنید. اما گاهی برخی افراد دیابتی که دچار چاقی یا اضافهوزن هستند، ازطریق حذف وعدههای غذایی خود، تصمیم به کاهش وزن میگیرند. انتخاب این روش برای کاهش وزن، کاری نادرست است. زیرا اگر از انسولین یا برخی داروهای کاهندۀ قند خون استفاده میکنید، این کار میتواند منجر به افت قند خون (هیپوگلیسمی) یا نوسانات شدید آن شود.
میان وعدههای خود را هوشمندانه انتخاب کنید
در رژیم غذایی برای افراد دیابتی توصیه میشود برای میانوعده، بهجای خوردن تنقلات ناسالم، مثل چیپس، پفک و شکلات، جایگزینهای سالم انتخاب کنید. بهتر است با توجه به عدد قند خونتان، از خوراکیهای سالمی مانند ماست، میوه، سبزیجات، نان و پنیر، آجیل بدون نمک، مغزها و دانهها استفاده کنید.
بهترین رژیم برای پیشگیری از دیابت
برای پیشگیری از دیابت نوع ۲ تغییرات سبک زندگی از اهمیت ویژهای برخوردار است. ورزش منظم، بهویژه ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی روزانه، به همراه کاهش مصرف مواد غذایی حاوی قند، میتواند به کنترل قند خون کمک کند. در افراد با سابقه خانوادگی دیابت، مدیریت مصرف قند و پیروی از یک رژیم غذایی متعادل حاوی غذاهای گیاهی و چربیهای سالم اهمیت بیشتری دارد. کاهش وزن اضافی و انجام تستها و غربالگریهای دورهای قند خون، به ویژه در دوران بارداری، نیز از جمله راهکارهای مهم برای پیشگیری از دیابت هستند.
نویسنده: دکتر بهروز خیابانی تنها، دکترای تخصصی تغذیه (تخصص دوره تکمیلی چاقی شکمی از امریکا)