آیا بعد از قطع آمپول لاغری وزن برمی‌گردد؟

اگرچه بسیاری از افراد هنگام مصرف آمپول‌های لاغری کاهش وزن قابل‌توجهی را تجربه می‌کنند، اما پس از قطع مصرف ممکن است بخشی از وزن کاهش‌یافته دوباره بازگردد. به همین دلیل، در بسیاری از موارد مصرف بلندمدت این داروها برای حفظ نتایج درمان ضروری است. با این حال، با انجام برخی اقدامات می‌توان احتمال بازگشت وزن را کاهش داد و به حفظ نتایج درمان کمک کرد. در ادامه با عوامل موثر بر بازگشت وزن پس از قطع مصرف آمپول‌های لاغری و راه‌های مدیریت آنها آشنا خواهید شد.

چرا بعد از قطع آمپول لاغری احتمال بازگشت وزن وجود دارد؟

چاقی به عنوان یک بیماری مزمن مانند دیابت یا فشار خون در نظر گرفته می‌شود. بنابراین با چاقی نیز باید مانند یک بیماری مزمن برخورد شود و لازم است بیماران مصرف داروها را طولانی مدت ادامه دهند.

به بیان دیگر، همان‌طور که با قطع مصرف انسولین ممکن است سطح هموگلوبین A1C افزایش یابد یا با قطع داروهای بتابلاکر فشار خون دوباره بالا برود، با قطع آمپول‌های لاغری از گروه GLP-1 نیز احتمال افزایش مجدد وزن وجود دارد. در واقع این داروها نوعی راهکار کنترل چاقی به حساب می‌آیند، اما درمان قطعی نیستند.

داروهای GLP-1 بر فرایندهای شیمیایی بدن تاثیر می‌گذارند. این داروها به گیرنده‌های خاصی در بدن متصل می‌شوند و آنها را فعال می‌کنند. این گیرنده‌ها مسیرهایی را فعال می‌کنند که در تنظیم اشتها، حساسیت به انسولین و متابولیسم نقش مهمی دارند و باعث کاهش وزن و بهبود سلامت متابولیک می‌شوند. تحریک این گیرنده‌ها باعث کُند شدن تخلیه معده می‌شود و احتمال اینکه بیمار برای مدت طولانی‌تری احساس سیری داشته باشد، افزایش می‌یابد.

اگرچه داروهای GLP-1 می‌توانند فرایندهای موثر در چاقی را کاهش دهند، اما این فرایندها با قطع دارو از بین نمی‌روند. بنابراین زمانی که مصرف داروهای GLP-1 قطع می‌شود، بدنِ فرد دوباره در مسیر افزایش وزن قرار می‌گیرد. به بیان دیگر، وقتی دارو دیگر در بدن وجود نداشته باشد، فرایندهای تنظیم‌کننده اشتها و متابولیسم به حالت قبل بازمی‌گردند و احتمال مصرف کالری بیشتر و افزایش وزن بیشتر می‌شود.

نکته: این پدیده مختص داروهای GLP-1 نیست و مشابه چیزی است که در مورد داروهای مربوط به سایر بیماری‌های مزمن مانند فشار خون بالا، آسم یا بیماری التهابی روده مشاهده می‌کنیم.

تحقیقات علمی درباره بازگشت وزن بعد از قطع درمان چه می‌گویند؟

مطالعات بالینی قبلی نشان داده‌اند که قطع داروهای GLP-1 مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید می‌تواند با بازگشت بخشی از وزن ازدست‌رفته همراه باشد. با این حال، یک مطالعه جدید از کلینیک کلیولند که داده‌های حدود ۸۰۰۰ بیمار را در شرایط واقعی بررسی کرده نتایج متفاوتی را گزارش کرده است.

در این مطالعه، بیمارانی که مصرف سماگلوتاید یا تیرزپاتاید را برای درمان چاقی یا دیابت نوع ۲ آغاز کرده بودند، پس از ۳ تا ۱۲ ماه درمان، مصرف دارو را متوقف کردند. بسیاری از این افراد پس از قطع دارو، با ادامه درمان‌های جایگزین کاهش وزن، اصلاح سبک زندگی یا از سرگیری درمان دارویی توانستند وزن خود را تا حد زیادی حفظ کنند.

نتایج این مطالعه نشان داد:

• افراد مبتلا به چاقی پیش از قطع دارو به ‌طور میانگین ۸.۴ درصد از وزن اولیه خود را از دست داده بودند و یک سال پس از قطع درمان، به ‌طور میانگین ۰.۵ درصد از وزن بدن خود را دوباره به دست آوردند.
• افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ پیش از قطع دارو به ‌طور میانگین ۴.۴ درصد از وزن اولیه خود را کاهش داده بودند و یک سال پس از قطع درمان، به ‌طور میانگین ۱.۳ درصد دیگر نیز وزن کم کردند.
• در گروه مبتلا به چاقی، ۵۵ درصد از افراد طی یک سال پس از قطع دارو مقداری افزایش وزن داشتند، در حالی که ۴۵ درصد همچنان به کاهش وزن ادامه دادند یا وزن خود را حفظ کردند.
• در گروه مبتلا به دیابت نوع ۲ نیز ۴۴ درصد از افراد افزایش وزن داشتند، اما ۵۶ درصد کاهش وزن خود را حفظ کردند یا همچنان به کاهش وزن ادامه دادند.

این یافته‌ها نشان می‌دهد که بازگشت وزن پس از قطع دارو در همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند ادامه درمان‌های لاغری، رعایت رژیم غذایی، فعالیت بدنی، مدت درمان و ویژگی‌های فردی بستگی دارد. با این حال، از آنجا که این مطالعه از نوع مشاهده‌ای بوده است، برای مقایسه مستقیم با نتایج کارآزمایی‌های بالینی، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

چگونه بدون مصرف آمپول وزن خود را حفظ کنیم؟

آمپول‌های لاغری برای استفاده طولانی‌مدت در نظر گرفته شده‌اند، اما مصرف دائمی این داروها برای همه افراد امکان‌پذیر نیست. متخصصان برای کمک به حفظ وزن در بلندمدت پس از مصرف داروهای GLP-1، راهکارهای زیر را توصیه می‌کنند.

• نقش رژیم غذایی در جلوگیری از بازگشت وزن: هیچ رژیم غذایی نمی‌تواند اثرات بیوشیمیایی داروهای تیرزپاتاید یا سماگلوتاید را شبیه‌سازی کند. با این حال برخی مواد غذایی می‌توانند به فرد کمک کنند که برای مدت طولانی‌تری احساس سیری داشته باشد.

برای مثال، فیبر و پروتئین زمان بیشتری برای عبور از معده و دستگاه گوارش نیاز دارند؛ مشابه کاری که داروهای GLP-1 با به تاخیر انداختن تخلیه معده انجام می‌دهند. بنابراین نسبت به سایر غذاها احساس سیری بیشتری ایجاد می‌کنند. البته زمان مصرف مواد غذایی سرشار از فیبر و پروتئین نیز اهمیت دارد. از آنجا که پروتئین اثر مشابهی بر احساس سیری دارد، مصرف پروتئین در طول روز را بین وعده‌ها تقسیم کنید.

• به طور منظم ورزش کنید: فعالیت بدنی منظم یکی از راهکارهای حفظ سلامت عمومی و کاهش وزن است. ورزش منظم فواید زیادی از جمله افزایش سلامت قلبی-عروقی، سوزاندن کالری بیشتر و عضله‌سازی دارد. مهم است که فرد فعالیتی را پیدا کند که از آن لذت می‌برد و بتواند آن را به طور منظم انجام دهد. حداقل ۳۰ دقیقه ورزش در روز، به مدت ۵ روز در هفته توصیه می‌شود.
• به دنبال درمان بیماری‌های زمینه‌ای دیگر باشید: چاقی و اضافه وزن می‌توانند افراد را در معرض بیش از 200 بیماری از جمله فشار خون بالا و دیابت نوع 2 قرار دهند. ممکن است فردی که از آمپول‌های لاغری استفاده می‌کند، به یک یا چند مورد از این بیماری‌ها مبتلا باشد که درمان این بیماری‌ها پس از قطع مصرف این داروها اهمیت دارد.

اگر این بیماری‌ها درمان نشوند، می‌توانند انرژی و تواناییِ فرد برای انجام فعالیت بدنی را کاهش دهند. همچنین مصرف بعضی داروها باعث افزایش وزن می‌شوند. با مشورت پزشک می‌توانید بسیاری از این داروها را با داروهایی که تاثیری بر وزن ندارند، جایگزین کنید.

چه ورزشی برای حفظ نتایج درمان مناسب است؟

برای حفظ نتایج درمان با آمپول‌های لاغری بهتر است دو نوع ورزش اصلی را در برنامه خود جای دهید:

• تمرینات مقاومتی یا قدرتی: این تمرینات شامل کار با وزنه، کش‌های مقاومتی، دستگاه‌های بدنسازی یا استفاده از وزن بدن (مانند شنا و اسکوات) هستند. تمرینات مقاومتی نقش مهمی در حفظ توده عضلانی، افزایش قدرت و کمک به سلامت استخوان‌ها دارند و در طول کاهش وزن، به کاهش از دست رفتن عضلات کمک می‌کنند.
• ورزش‌های هوازی یا کاردیو: ورزش هوازی که معمولا با نام کاردیو نیز شناخته می‌شود، هر فعالیتی است که برای مدت طولانی ضربان قلب و تنفس شما را افزایش دهد. نمونه‌هایی از ورزش‌های هوازی شامل پیاده‌روی سریع، آرام دویدن، طناب زدن، بوکس، دوچرخه‌سواری و… می‌شود.

آیا باید مصرف دارو را به‌تدریج قطع کرد؟

قطع مصرف داروی GLP-1 باید با برنامه‌ریزی و با مشورت پزشک باشد؛ به خصوص اگر به دیابت یا بیماری‌های قلبی-عروقی مبتلا باشید. پیش از قطع مصرف دارو، شما و پزشکتان درباره بهترین روش ادامه درمان تصمیم‌گیری می‌کنید؛ برای مثال ممکن است دوز دارو به ‌تدریج کاهش یابد، به دوز نگهدارنده پایین‌تر تغییر کند یا از راهکار دیگری برای کنترل وزن یا قند خون استفاده شود.

برنامه‌ریزی برای تغییرات رژیم غذایی و فعالیت بدنی می‌تواند سرعت افزایش اشتها و بازگشت وزن را کاهش دهد. این اقدامات شامل اولویت دادن به وعده‌های غذایی سرشار از پروتئین، غذا خوردن آگاهانه و انجام فعالیت بدنی می‌شود.

اگر وزن دوباره افزایش پیدا کرد چه باید کرد؟

اگر پس از قطع مصرف داروهای GLP-1 وزن اضافه کردید، توصیه می‌شود توجه دقیقی به تمام تغییراتی که پس از قطع دارو در زندگی شما ایجاد شده، داشته باشید. آیا از رفتارهایی که به کاهش وزن شما کمک می‌کرد فاصله گرفته‌اید؟

برای کمک به شناسایی الگوهایی که ممکن است در افزایش سریع وزن نقش داشته باشند، ثبت روزانه غذاهای مصرفی و فعالیت‌های بدنی خود را ادامه دهید و با پزشک مشورت کنید تا علل زمینه‌ای افزایش وزن بررسی و رد شوند. پزشک ممکن است مصرف مجدد داروهای GLP-1 را به شما توصیه کند یا نوع داروی GLP-1 را تغییر دهد.

حفظ وزن پس از مصرف داروهای GLP-1 امکان‌پذیر است، اما موفقیت بلندمدت به استفاده از راهبردهای دیگر مدیریت وزن بستگی دارد. حتی با وجود اصلاح سبک زندگی، بسیاری از افراد پس از قطع مصرف این داروها همچنان افزایش وزن را تجربه می‌کنند. افزایش وزن پس از مصرف داروهای GLP-1 به این معنا نیست که شما کاری را اشتباه انجام داده‌اید یا اراده کافی ندارید. این موضوع، پیامد طبیعی افزایش اشتها و کاهش احساس سیری پس از قطع مصرف دارو است. اگر نگران افزایش وزن پس از قطع مصرف این داروها هستید، نکات زیر ممکن است کمک‌کننده باشند.

• به برنامه ورزشی خود ادامه دهید: اگرچه افزایش وزن بعد از قطع مصرف داروهای GLP-1 شایع است، ادامه فعالیت بدنی می‌تواند به کاهش میزان وزنی که اضافه می‌کنید، کمک کند. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) توصیه می‌کند بزرگسالان حداقل 150 دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته و 2 روز تمرین قدرتی انجام دهند. با این حال، برای کمک به حفظ کاهش وزن پس از قطع داروهای GLP-1 احتمالا به فعالیت بدنی بیشتری نیاز خواهید داشت.
• مصرف مواد غذایی که احساس سیری را شبیه‌سازی کنند: با افزودن پروتئین به وعده‌های غذایی می‌توان احساس سیری را تا حدی شبیه‌سازی کرد. وعده‌های غذایی حاوی پروتئین ممکن است به کند شدن روند هضم کمک کنند. همچنین توصیه می‌شود از مواد غذایی گیاهی نیز استفاده کنید؛ زیرا این مواد به دلیل برخورداری از آب و فیبر بیشتر، فضای بیشتری در معده اشغال می‌کنند اما نسبت به سایر غذاها کالری کمتری دارند.
• از متخصص تغذیه راهنمایی بگیرید: راهنمایی گرفتن از متخصص تغذیه ممکن است به شما کمک کند روند مدیریت وزن را در بلندمدت حفظ کنید.

آیا می‌توان درمان را دوباره شروع کرد؟

اگر پس از قطع داروهای GLP-1  دوباره دچار افزایش وزن شوید، ممکن است پزشک با توجه به شرایط شما، شروع مجدد درمان را توصیه کند. با این حال، این داروها برای مصرف کوتاه‌مدت یا استفاده دوره‌ای، صرفا به ‌منظور کاهش چند کیلوگرم وزن، طراحی نشده‌اند.

داروهای GLP-1 برای مدیریت بلندمدت چاقی و کمک به حفظ وزن کاهش‌یافته تجویز می‌شوند. به همین دلیل، هدف درمان نباید قطع مکرر دارو و شروع دوباره آن پس از بازگشت وزن باشد. پزشکان چاقی را یک بیماری مزمن می‌دانند و توصیه می‌کنند داروهای GLP-1 نیز مانند داروهای مورد استفاده برای سایر بیماری‌های مزمن، در صورت نیاز و با نظر پزشک، به‌صورت طولانی‌مدت مصرف شوند.

آیا آمپول لاغری باید طولانی‌مدت مصرف شود؟

به نظر می‌رسد هر چه مدت زمان بیشتری از داروهای GLP-1 استفاده شود، مصرف‌کننده بیشتر از مزایای این داروها بهره‌مند خواهد شد. مطالعه‌ای نشان داده است افرادی که به مدت دو سال یا بیشتر از داروهای GLP-1 استفاده کرده بودند، توانستند کاهش وزن خود را حفظ کنند.

براساس نتایج کارآزمایی‌هایی که تاکنون انجام شده‌اند، توصیه می‌شود تا حد امکان مصرف داروهای GLP-1 ادامه یابد و چاقی به عنوان یک بیماری مزمن در نظر گرفته شود. این موضوع بسیار شبیه به مدیریت سایر بیماری‌های مزمن، مانند فشار خون بالا است. اصلاح سبک زندگی ممکن است به بهبود فشار خون بالا کمک کند، اما بسیاری از افراد باید تا پایان عمر برای کنترل آن دارو مصرف کنند و مدیریت وزن نیز بسیار شبیه به همین موضوع است.

چه افرادی بیشتر در معرض بازگشت وزن هستند؟

احتمال بازگشت وزن پس از قطع داروهای GLP-1 در برخی افراد بیشتر است. افرادی که پس از قطع دارو رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم را ادامه نمی‌دهند، کسانی که مدت کوتاهی دارو مصرف کرده‌اند یا هنوز به وزن هدف نرسیده‌اند، افرادی که توده عضلانی کمتری دارند و کسانی که به بیماری‌های زمینه‌ای مانند چاقی شدید، دیابت نوع ۲ یا اختلالات هورمونی مبتلا هستند، ممکن است بیشتر در معرض بازگشت وزن قرار بگیرند. همچنین، قطع ناگهانی درمان بدون داشتن برنامه مشخص برای حفظ وزن، می‌تواند احتمال افزایش مجدد وزن را بیشتر کند.

سخن پایانی

بازگشت وزن پس از قطع آمپول‌های لاغری به معنای شکست درمان نیست، بلکه بخشی از چالش مدیریت یک بیماری مزمن یعنی چاقی محسوب می‌شود. حفظ نتایج درمان نیازمند ترکیبی از تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، پیگیری پزشکی و ایجاد تغییرات پایدار در سبک زندگی است. با داشتن یک برنامه مناسب و دریافت راهنمایی از متخصصان، می‌توان احتمال بازگشت وزن را کاهش داد و دستاوردهای درمان را برای مدت طولانی‌تری حفظ کرد.

منابع:healthline، newsroom، healthline، drugs، health.clevelandclinic